Bugün, sinema tarihinin en kendine has, en stilize ve eleştirel anlamda en acımasız işlerinden birini, 1966 yapımı Qui êtes-vous, Polly Maggoo? filmini derinlemesine inceliyoruz. Bu eser, moda dünyasının şaşaalı ama içi boş kabuğunu deşmekle kalmıyor; aynı zamanda bireyi ezen, metalaştıran ve tüketim kültürünün dişlileri arasında öğüten sisteme karşı atılmış son derece radikal bir çığlık olarak karşımıza çıkıyor.
Yönetmenlik
William Klein, sadece bir yönetmen gibi değil daha çok anlatıcı konumunda, ana akım medyanın ve burjuva estetiğinin ikiyüzlülüğünü ifşa eden görsel provokatördür gibi davranmış. Yönetmenlik koltuğunda Klein’ın yaptığı en büyük devrim, filmi bir “belgesel-parodi” (mockumentary) havasında kurgulayarak medyanın kendi kurgusal gerçekliğini nasıl yarattığını gözler önüne sermesidir.
Klasik, seyirciyi uyuşturan anlatı tekniklerini elinin tersiyle iter. Araya giren absürt animasyonlar, ani kurgu geçişleri ve gerçeklik algısıyla oynayan sahneler tesadüfi değildir. Klein, ana karakteri adım adım takip eden televizyon ekibi üzerinden, kitle iletişim araçlarının nasıl birer manipülasyon cihazına dönüştüğünü gösterir. İzleyiciye sürekli şu gerçeği fısıldar: “Ekranda gördüğünüz her şey, sermayenin size satmak istediği bir yalandan ibarettir.”
Görüntü
Görüntü yönetmenliği açısından film, yabancılaşma (alienation) kavramının sinematik bir tezahürüdür. Özellikle meşhur alüminyum kıyafetlerin sergilendiği defile sahnesi, sinema tarihinin en ikonik anlarından biridir. O keskin metal levhalar sadece avangart birer moda unsuru değil;
kapitalizmin bireye giydirdiği görünmez prangaların fiziksel, kanatıcı birer sembolü.
Kamera, mankenlerin hareketlerini kısıtlayan ve hatta onlara fiziksel acı veren bu zırhların üzerinde gezinirken, endüstrinin emeği ve insan bedenini nasıl sömürdüğünü hissettirir.
Dutch angle (eğik açılar) kullanımı ve dar alanlardaki klostrofobik, çarpık çekimler, karakterin medya diktası ve bitmek bilmeyen tüketim baskısı altındaki o sıkışmış ruh halini kusursuzca yansıtır. Birey artık bir insan değil, vitrine konulacak cansız bir üründür.
Işık
Filmin renk paleti üzerine konuşurken bir parantez açmak gerek: Film tamamen siyah-beyazdır. Dönemin göz boyayan, kitleleri uyuşturan renkli Pop-Art estetiği yerine bu tercihin yapılması oldukça ideolojik bir duruştur. William Klein, renklerin o aldatıcı, sahte cazibesini reddederek yüksek kontrastlı, tavizsiz bir dünya yaratır.
Beyazların göz kamaştıracak kadar parlak, siyahların ise zifiri karanlık olduğu bu estetik, burjuva dünyasının ikiyüzlülüğünü muazzam bir şekilde görselleştirir. Podyumun kör edici “ışıltısı”, aslında arka plandaki sömürüyü, kimliksizleştirmeyi ve karanlığı saklamak için kullanılan bir gözbağıdır. Işık, Polly’nin üzerinde adeta bir polis sorgusu lambası gibi, sistemin acımasız bir aracı olarak kullanılır.
Baskı
Görsel dilin hizmet ettiği en vurucu nokta ise ana karakterin psikolojisidir. Polly, devasa bir sektörün, elitist modacıların ve reyting peşindeki medyanın yarattığı devasa baskı altında sürekli ezilen bir figürdür. Kendi kimliğini bulmasına asla izin verilmez; ona sürekli “ne olması gerektiği”, “nasıl görünmesi gerektiği” dayatılır.
Kameraların, fotoğraf flaşlarının ve mikrofonların hiç bitmeyen tacizi altında Polly, kapitalist çarkların ortasında çırpınan modern işçinin kusursuz bir metaforudur. Film, bu baskı ve sömürü mekanizmasını öyle ustaca işler ki, izlerken klostrofobiyi, bireyin sermaye elinde nasıl oyuncak edildiğini ve kimliğinin nasıl lime lime edildiğini iliklerinize kadar hissedersiniz.
Sonuç
Qui êtes-vous, Polly Maggoo?, popüler kültürün ve medya patronlarının kitleleri nasıl yönlendirdiğini, bireyi nasıl bir “nesneye” indirgediğini anlatan, görsel dili son derece kuvvetli, sistem karşıtı bir başkaldırıdır. Sinemanın sadece uyutucu bir hikaye anlatma aracı değil, aynı zamanda statükoyu sarsacak ideolojik bir silah olabileceğini bizlere hatırlatır.
