Oyun Dünyasında Tarihi Hesaplaşma: Ultima Serisinin Hakları Yarım Asırlık Kanunla Geri Alınıyor
Oyun endüstrisinin en köklü ve saygın serilerinden biri olan Ultima‘nın yaratıcısı Richard Garriott, Electronic Arts (EA) firmasının elinde bulunan efsanevi rol yapma oyunu (RPG) serisinin haklarını geri almak için yaklaşık 50 yıllık bir hukuki boşluktan yararlanmayı planlıyor. Sektörde “Lord British” lakabıyla da tanınan ikonik oyun tasarımcısı, fikri mülkiyet haklarını dev şirketten koparmak adına ABD telif hukuku tarihindeki sıra dışı bir maddeyi devreye sokmaya hazırlanıyor. Dijital oyun tarihinin en önemli köşe taşlarından biri olan bu serinin geleceği, oyun dünyasında eşine az rastlanır bir yasal mücadeleye sahne olmak üzere.
EA ile Bitmek Bilmeyen Görüşmeler ve Yeni Ticari Marka Hamlesi
Oyun devi EA, 1992 yılında Ultima serisinin haklarını, geliştirici stüdyo Origin Systems ile birlikte satın almış ve takvimler 2004 yılını gösterdiğinde bu efsanevi stüdyonun kapısına kilit vurmuştu. O tarihten bu yana Richard Garriott, yarattığı başyapıtı geri alma niyetini dile getirmekten asla çekinmedi. Sosyal medya platformu X üzerinden sık sık bu konuya değinen tecrübeli yapımcı, son olarak Inside Games’e verdiği röportajda EA ile olan ilişkisini şu sözlerle özetledi: “Neredeyse her on yılda bir, Ultima’yı yeniden canlandırmak adına EA ile ortak bir çalışma yürütmeye çalıştım. Her seferinde masaya oturup konuşmaya yetecek kadar ilgili göründüler, ancak her seferinde bu görüşmeleri aynı hızla yarıda kesip terk ettiler.”
Garriott’ın bu çarpıcı açıklamaları, EA’in seri için sessiz sedasız yeni ticari markalar (trademark) tescil ettirdiğinin ortaya çıkmasının hemen ardından geldi. Şirketin yaptığı başvurular, rutin mülkiyet yenilemelerinden oldukça farklı görünüyor. Başvurulardan birinin “Sınıf 041” (video oyunu) diyen diğerinin ise “Sınıf 009” (indirilebilir video oyunu) olarak yapılması sinema ve oyun eleştirmenlerinin gözünden kaçmadı. Bu durum, EA’in 2013 yılındaki kısa ömürlü mobil oyunu Ultima Forever: Quest for the Avatar‘dan beri el sürmediği bu evrenle ilgili ya yeni bir proje planladığını ya da fikri mülkiyeti kendi ellerinden almak isteyecek üçüncü şahıslara karşı bir savunma duvarı ördüğünü gösteriyor.
1976 Telif Hakkı Yasası’nın Gizli Gücü: 35 Yıl Kuralı
Tam da bu noktada Richard Garriott, cebindeki gizli kozu oynamaya hazırlanıyor. Deneyimli tasarımcı, Inside Games ekibine yaptığı açıklamada, serinin telif haklarını 1976 tarihli ABD Telif Hakkı Yasası’nın “203. Maddesi” (Section 203) aracılığıyla EA’den geri talep edeceğini duyurdu. Bu yasa maddesine göre, bir eserin orijinal yaratıcısı veya yazarı, hakları devrettikten 35 yıl sonra telif haklarını tek taraflı olarak geri isteme hakkına sahip oluyor. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki tüm içerik üreticilerine tanınan bu yasal hak uyarınca Garriott’ın yapması gereken tek şey, Telif Hakkı Ofisi’ne imzalı yazılı bir beyanname sunmak olacak. Söz konusu satış 1992 yılında gerçekleştiği için, önümüzdeki yıl yasal süre sınırını dolduracak olan Garriott, haklarını geri alma konusunda tamamen yasal bir zemine kavuşmuş olacak.
Telif Hakkı ve Ticari Marka Arasındaki İnce Çizgi
Hukuki süreçle ilgili olarak telif hakkı (copyright) ile ticari marka (trademark) arasındaki kritik farkı iyi anlamak gerekiyor. Hukuk uzmanlarının da belirttiği üzere telif hakkı bir oyunun kaynak kodlarını, genel tasarımını, sanatsal varlıklarını ve dünyasını koruma altına alırken; ticari marka doğrudan oyunun isim hakkını ve marka kimliğini koruyor. Dolayısıyla Richard Garriott telif davasını kazansa bile doğrudan “Ultima” adını taşıyan yepyeni bir oyun piyasaya süremeyebilir. Ancak oyunun tüm kodlarına ve ruhuna sahip olacağı için bu evrene ikiz kadar benzeyen bir yapım ortaya koymasının önünde hiçbir engel kalmayacak. Kararlı duruşuyla hayranlarını heyecanlandıran Richard Garriott, projenin geleceğine dair “Lord British’s Ultima, orijinal çalışmamın tüm telif haklarını yeniden kazanacak. Sonrasında bunun neye dönüşeceği ise bizim için bir sonraki büyük meydan okuma olacak” diyerek oyun dünyasına meydan okuyor.
