Daha önce Maya Deren’in parçalanmış rüya evrenlerinde, “Meshes of the Afternoon”’un aynalı dehlizlerinde beraber kaybolmuştuk. Bugün rotayı, animasyonun en saykedelik, en rahatsız edici zirvelerinden birine; “Suzan Pitt” sinemasına kırıyoruz. Evet, itiraf ediyorum: Suzan Pitt külliyatına kronolojik başlamak yerine, yönetmenin başyapıtı kabul edilen “Asparagus (1979)” ile en ortadan daldım. Biraz hinlik, biraz sabırsızlık… Ama bu 20 dakikalık el yapımı kabus/rüya karışımı, üzerine öyle uzun uzun konuşulmayı hak ediyor ki, kuralları bozup bu saykedelik şölenin içine en derin yerinden atlamamız gerekiyordu.İşte bilinçaltının serasında yetişip gelen o tekinsiz inceleme:
Hasat ve Dönüşüm
Filmin kalbinde yatan o devasa kuşkonmaz tarlası, aslında sanatçının kendi zihinsel bahçesi. Pitt, kuşkonmazı bariz bir “fallik sembol” olarak kullanıyor ama burada eril bir tahakküm yok. Aksine, ana karakterimiz bu bitkileri özenle yetiştiriyor, okşuyor, hasat ediyor ve onları yutuyor. Bu, Maya Deren’in sinemasında gördüğümüz “bedensel deneyim” hissiyatının animasyon hali. Karakter dış dünyadaki eril enerjiyi (kuşkonmazı) alıyor, sindiriyor ve ondan tamamen kendi kadınsı yaratıcılığını, kendi sanatını doğuruyor. Yani kuşkonmaz burada sanatın ham maddesi, yakıtı.
Maskeler ve Kimlik
Karakterin sabit bir yüzünün olmaması ve evinde kutular dolusu maske arasında seçim yapması, senin de dikkat çektiğin o meşhur sembolizmin zirvesi. Burada sanatçı, toplumsal kimliklerinden sıyrılmış bir “hiç kimse” olarak karşımıza çıkıyor. Her maske, dış dünyaya sunulan farklı bir persona. Ama asıl vurucu olan, o maskelerin altındaki boşluk. Pitt bize şunu fısıldıyor: Gerçek yaratım anında sanatçının kendi benliği yok olur; o artık sadece rüyalarını aktaran bir kanaldır.
Seyirci ve Yabancılaşma
Filmin sonundaki sürreal tiyatro sekansı, bir sanatçının en büyük dışavurumu. Karakter, sindirdiği imgelerden süzüp çıkardığı “harikalar kutusunu” sahneye getiriyor. Kutudan taşan saykedelik kaos salonu doldururken, izleyiciler kilden yapılmış, donuk ve tepkisiz figürler olarak resmediliyor. Sanatçı ruhunu en vahşi haliyle ortaya koyarken, toplumun (seyircinin) bu deha karşısında ne kadar dilsiz ve yetersiz kaldığını görüyoruz. Bu, Maya Deren’in filmlerindeki o kopuk iletişim temasının, sanatçı-toplum uçurumuna dönüşmüş hali.
Görsel Şiir
Asparagus, el çizimi detayların ve tekniklerinin ve bitmek bilmeyen rüya mantığının iç içe geçtiği bir görsel şiir. Mantık aramayı bıraktığınız anda, o kuşkonmaz tarlalarının kokusunu duymaya başlıyorsunuz. Renklerin bu kadar çiğ ama bu kadar büyüleyici olduğu çok az eser vardır. Suzan Pitt maratonuna en ağır topla başlamış olduk. Ama merak etmeyin, bu noktadan sonra geri dönecek ve o kronolojik rotaya sadık kalarak yönetmenin diğer işlerini de inceleyeceğim. Bir sonraki incelemede, yolculuğun en başına dönmek üzere görüşürüz.
