Buz Devri serisini izlemeyi düşündüm tekrardan. Evet, biliyorum; bu filmleri çok izledik, hatta repliklerini bile ezberledik. Ama yeni film gelmeden hem bir güzel özet olsun, hem de tekrar izleyenlerken belki yepyeni detaylar buluruz, izlemeyenlerde izlesin artık diyelim. E tabii ki nostaljik filmler benim için çocukluğumda sayısız kez izlediğim filmler; objektif olmamı beklemiyorsunuz herhalde? Madem çocukluk zamanlarındaki eğlenceli odamızın mutlu ve saf havasına geri dönüyoruz, işin arkasındaki teorileri, kamera arkası röportaj parçalarını şimdiki aklımızla yakaladığımız ayrıntıları yayıla yayıla konuşalım neden mı çünkü niye olmasın buraya araştırmaya öğrenmeye geldik.
2002 Yılında Animasyon
Televizyonda her denk geldiğinde insanı ekran karşısına mıknatıs gibi çeken o ilk filmi açtığınızda, o buzulların maviliği, Sid’in o sakar yürüyüşü ve Manny’nin devasa silüeti insanı direkt çocukluğun gamsız öğleden sonralarına fırlatıyor. Çocukken kafaya taktığımız sahnelerle şimdi fark ettiğimiz detaylar bambaşka bir tat veriyor.
İşin yapım sürecine baktığınızda da durum farksız. 2002 yılında Blue Sky Studios, Pixar ve DreamWorks gibi devlerin yanında henüz küçücük bir stüdyoydu. Yönetmen Chris Wedge ve ekibinin ellerindeki kısıtlı bütçeyle o buz dokularını ve kürk simülasyonlarını yaratmak için harcadıkları çaba, filme o dijital ama insan eli değmiş, biraz köşeli ve aşırı samimi ruhu veriyor. Bugünün kusursuz ama bazen fazla steril duran 3D animasyonlarına kıyasla, Buz Devri‘nin o ilk görsel dili bana hep bir masal kitabının dokusunu hatırlatıyor.
Kar-aman’ın Yolculuğu
Filmi şimdi izlerken yakaladığım en sıcak detay, anlatının tıkır tıkır çalışan “Kahramanın Yolculuğu” altyapısı. Haritaya bakıyorsunuz: Haritanın alakasız ve sapa köşelerinden gelen üç ayrı yolcu, tamamen tesadüfler eseri aynı patikada kesişiyor. Tam bir Fellowship (Yüzük Kardeşliği) havası!
Fakat burada ekibi birleştiren ya da yollara düşüren şey karanlık bir güç, ihtiras ya da insanı yozlaştıran devasa bir yüzük değil; tamamen çaresiz, kıvrım kıvrım sarılmış masum bir bebe. Birbirini hiç tanımayan, ve normal şartlarda doğa kanunları gereği birbirini yiyecek olan, bu üçlünün, velet sayesinde bir “sürü”ye dönüşmesi müthiş bir senaryo zekası.
Yönetmen Chris Wedge röportajlarında bebeğe neden hiç diyalog yazmadıklarını anlatırken çok güzel bir yere parmak basıyor: Bebeğin sadece mırıldanması ve beden diliyle konuşması, karakterlerin kendi aralarındaki bakışları, jestleri ve zoraki koruyuculuk duygusunu ön plana çıkarmış. Çocukken sadece “ay ne tatlı bebek” dediğimiz veledinyo, meğer sert adamların içindeki şefkat duvarını yıkan anahtarmış.
Manny’nin Duvarları
Filmin kırılma noktası kuşkusuz Manny’nin meşhur mağara sahnesi. Duvar resimlerinde insanların mamutları avladığı ve Manny’nin ailesini kaybettiği trajik geçmişi gördüğümüz an, filmin neşeli ve komik havası bir anda kesiliyor.
Manny’nin o ana kadar ördüğü suratsız, “bana dokunmayan yılan bin yaşasın” kabuğu bir saniyede çatlıyor. Veledinyoyu babasına götürmek artık Manny için sıradan bir “iyilik” ya da zorunlu rehberlik değil; kendi kayıplarıyla yüzleşme ve vicdanını iyileştirme mücadelesine dönüşüyor. Ekibe o an içten içe ısınıyor zaten belkide kendisini onlara ait hissediyor. Yalnızlık ve yas psikolojisinin bir çocuk animasyonunda bu kadar zarif işlenmesi gerçekten saygı uyandırıcı.
Teoriler Başlığü
Peki ya senelerdir forumlarda dönen ve insanı yeniden izlerken “Harbiden öyle!” dedirten meşhur hayran teorisi?
Teoriye göre filmdeki insan kabilesi aslında Buz Devri’nin sonlarında yaşamış neanderthal veya erken homo sapiens geçiş dönemi topluluğu. Filmi dikkatli izlerseniz hayvanlarla insanlar asla konuşmuyor, birbirlerinin dilini kesinlikle anlamıyorlar. Karakterlerimizin insanlardan bu kadar ürkmesinin ve uzak durmasının nedeni, insan türünün bu evrendeki tek “kuralsız, doğa dışı avcı” olması. Manny’nin yaşadığı büyük travma da aslında arka planda insanlığın doğaya ayak bastığı an getirdiği yıkıcı gücü, hikayenin dokusunu bozmadan çok ince bir dille alt metne yerleştiriyor.
Burada hikayenin akışına kısa bir parantez açıp esas animasyon dünyasının en büyük teori olaylarından birini hatırlamak gerekiyor. Karakterlerin buz mağarasından geçtiği meşhur sekansta donmuş hâlde gördüğümüz piranha, dinozor ve absürt uzay mekiği, aslında sadece anlık birer görsel şakadan ibaret değilmiş. Yıllar sonra fark ettik ki bu sahne, serinin gelecekteki tüm devam filmlerini, Erime Başlıyor’dan tutun da Scrat’in uzaya çıktığı Büyük Çarpışma’ya kadar, kronolojik olarak önceden ilan eden dâhiyane bir kehanet haritasıymış; adeta senaristlerin daha yolun en başında izleyicinin zihnine usulca bıraktığı zamansız bir sinematik imza. Neyse, biz ana hikayemize geri dönecek olursak…
Diego’nun Sınavı
Buz Devri’nin ilk halkasını bir karakter analizi olarak masaya yatırdığınızda, hikayenin asıl dönüşüm yükünü Diego’nun sırtladığını görüyorsunuz.
Sürüye ilk başta sırf veledinyoyu ele geçirip Soto’ya yem etmek gibi sinsi bir niyetle katılan kılıçdiş kaplanımız, yol boyunca Manny ve Sid’den gördüğü garip, pazarlıksız dostluk karşısında vicdan azabı çekmeye başlıyor. Bir “avcıdan” dostları için kendi sürüsüne rest çeken bir koruyucuya dönüşme süreci o kadar temiz adımlarla örülmüş ki, taraf değiştirdiği sahnede tek bir yapaylık bile hissetmiyorsunuz.
Sid
Sid’i sadece sakar, geveze ve ortalığı yumuşatan bir “komik tip” (comic relief) sanıp geçmek çok sığ bir okuma olur. Sid aslında en başından beri kendi öz ailesi tarafından bile terk edilmiş, derin bir yalnızlığa mahkum edilmiş bir karakter.
Sid’in darlanma pahasına bitmek bilmeyen diyalog kurma çabası olmasa, Manny ile Diego sert gururlarının altında ezilir ve birbirinin boğazına sarılırdı. Grubun aralarındaki soğuk buzları eriten vicdanı da, hepsini bir arada tutan gizliden gizliye hep Sid.
Scrat
Ve elbette Scrat… Ana hikayeyle görünürde hiçbir bağlantısı yokmuş gibi duran ama aslında bütün evrenin ritmini belirleyen meşe palamudu sevdalısı. Scrat’in bir tek palamut peşinde koşarken dünyayı parça pinçik etmesi, kıtaları ayırması ve bizimkilerin dönüp onun açtığı belalarla uğraşması, filmin temposu düştüğü an harika bir nefes alanı yaratıyor. Küçük kaos ajanı olmasa, Buz Devri evreni dengesini bulamazdı.
Özetle; çocukken gözümüzü ayırmadan izlediğimiz sahneler, yıllar sonra bakınca hem karakter gelişimi hem de senaryo matematiği açısından ne kadar güçlü durduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Nostaljisi ayrı tatlı, arkasındaki senaryo zekası ayrı keyifli… Şimdilik ilk filmin incelemesini buraya bırakıyorum. Sizin yeriniz altta yorum kısmında biliyorsunuz, eriyen buzların ve Ellie hanımın gruba katıldığı Buz Devri 2: Erime Başlıyor için yarın tekrardan buraya toplanalım bekleniyorsun dostum.
