Andrei Tarkovsky’nin sinema okulundan mezuniyet projesi olarak çektiği The Steamroller and the Violin (Katok i skripka), adamın ileride ne devasa bir estetik inşa edeceğinin adeta küçük bir taslağı, ilk fragmanı gibi. Koca koca Tarkovsky filmlerine dalmadan önce yönetmenin saf, dokunulmamış sinema dilini görmek için şahane bir durak.
Sokakların Arasında Keman Sesi ve Sınıf Sınırları
Film bize ilk bakışta Moskova’nın gri, inşaat halindeki sokaklarında geçen tatlı bir dostluk hikayesi gibi görünür. Bir tarafta elinde kemanıyla her gün ezbere disipline, sokaktaki zorbalara direnmeye çalışan narin çocuk Sasha; diğer tarafta kocaman, kaba saba bir yol silindiriyle asfaltı ezen işçi Sergey.
İlk başta bu ikisi tamamen zıt dünyalardan geliyor gibi durur. Sasha’nın dünyası üst sınıf bir sanat disiplini, kibir ve korunaklı bir çocukluk provasıdır; Sergey’in dünyası ise sokağın tozu, emeğin sertliği ve hayatın ta kendisidir. Ama Tarkovsky o aradaki duvarı çok doğal bir yerden eritir. Sergey koca silindirin içinden çıkıp Sasha’ya kol kanat gerdiğinde, aralarındaki yaş farkı ve sınıf farkı uçup gider. İkisi de aslında büyük şehrin içinde kendi alanlarında sıkışıp kalmış iki ruh gibidir.
Kamera, Renkler ve Tarkovsky Dokunuşları
Daha ilk işinde bile adamın derdinin düz bir hikaye anlatmak olmadığını hemen çakıyorsun. Şehrin gri, kasvetli, yıkılıp yeniden yapılan sokakları arasında geçen sahnelerde bile o görsel şiirsellik kendini gösteriyor. Güneşin asfaltın üzerindeki yansımaları, su birikintileri, rüzgârın sokaklardaki hareketi… Tarkovsky kamerayı sıradan bir kayıt cihazı gibi değil, adeta bir tuval gibi kullanıyor.
Özellikle Sasha’nın mahalledeki çocuklarla olan ilişkisinde ve küçük kız çocuğuna hava atmaya çalışıp bozulguna uğradığı sahnelerde hayatın o tatlı, acı-tatlı doğallığı var. Ne yapay bir dram var ortada ne de gözümüze sokulan bir mesaj; hayat akıp gidiyor, onlar da akıntının içinde birbirlerine tutunuyorlar.
Masalsı Final ve Gerçeğe Dönüş
Günün sonunda akşam olur, hayatın acı gerçeği kapıyı çalar ve Sasha’nın annesi onu eve çağırır. Ayrılış anındaki hüzün çok gerçektir. Ama Tarkovsky filmi kuru bir gerçekçilikle bitirmez; Sasha’nın hayalinde (ya da rüyasında) koca yol silindirinin arkasından neşeyle koştuğu, gökyüzüne doğru süzüldüğü masalsı finalle noktalar.
The Steamroller and the Violin, bir ustanın ellerini ısıtma turu gibi görünse de, insanın içini ısıtan, sinemanın sihirli dilini küçük bir masala çeviren enfes bir ilk adım.
