Belirli bir takvim ya da maraton mantığıyla değil, tamamen içimden geldikçe izlediğim Ghibli duraklarında bu kez rotayı Gorō Miyazaki’nin yönettiği Tales from Earthsea’ye (Yerdeniz Öyküleri) kırdım. Benim için bu filmin ayrı bir yeri var; çünkü Ursula K. Le Guin en sevdiğim yazarların başında geliyor.
Aslında ben bir uyarlama izlerken “kitapları tamamen bir kenara bırakalım” kafasındaki insanlardan değilim. Kitapla bağını kurmak, o felsefeyi aramak gayet doğaldır. Ama bu film özelinde, Gorō’nun metni birebir uyarlamak yerine Le Guin’in dünyasından beslenip kendi görsel dilini kurduğunu bildiğim için biraz daha filmin kendi yağında kavrulan tarafına odaklandım.
Görsel Büyü ve Atmosfer
Film görsel anlamda gerçekten bir tablo gibi duruyor. İlk sahnelerdeki fırtınalı deniz, bulutların arasında birbirini boğazlayan ejderhalar, Hort Town’ın yozlaşmış, tekinsiz ama bir o kadar da ince elenip sık dokunmuş sokakları… Gorō, babasından devraldığı görsel mirası bu filmde biraz daha karanlık, biraz daha gotik bir tonla birleştirmiş. Tarlaların yeşili, rüzgarın ekinleri dalgalandırması, akşamüstü çöken kır havası filmin tekinsiz atmosferini mükemmel besliyor. Müzikler de cabası; Therru’nun a capella şarkı söylediği sahnede insanın içinden bir şeyler kopup gidiyor resmen.
Karakterler ve İçsel Çatışmalar
Arren: Filmin en ilginç ve karanlık figürü. İçindeki sebepsiz korku, benliğini yutan gölge ve kendi babasını katletmesine kadar varan öfke patlaması… Gençlik dönemindeki yön bulamama, içsel boşluk ve kendi gölgesinden kaçma halini Arren üzerinden izlemek çok keyifliydi.
Ged (Çevik Atmaca): Evrenin bilge, sakin ve dengeli büyücüsü. Filmin başından sonuna kadar Arren’e bir usta, bir baba gibi rehberlik etmesi, dünyanın dengesini koruma çabası ortama inanılmaz bir olgunluk katıyor.
Therru: Yüzündeki yanık iziyle, insanlara olan güvensizliğiyle ama içindeki saf yaşam enerjisiyle filmin duygusal kilidi. Arren’e “Hayatı basite alamazsın, ölüm var diye yaşamaktan vazgeçemezsin” dediği anlar filmin kırılma noktasıydı.
Cob (Örümcek): Cinsiyetsiz, tekinsiz, ölümden ölesiye korktuğu için dünyanın dengesini bozan antagonist figürü filmin karanlık tonuna tam oturmuş.
Yaşam, Ölüm ve Denge
Filmin kendi içinde yakaladığı en güzel tema kesinlikle “Denge” (Equilibrium) ve “Ölümü Kabullenmek”. İnsanların ölümsüzlük arzusuyla dünyayı büyüsel bir kuraklığa sürüklemesi, aslında ölümün hayatı anlamlı kılan şey olduğunu unutmaları çok güzel işlenmiş. Arren’in kendi gölgesiyle yüzleşmesi ve ölmekten korktuğu için yaşamayı reddettiğini anlaması hikayeyi çok tatlı bir yere bağlıyor.
Ursula K. Le Guin Bu İşe Ne Dedi?
Gelelim işin en kıymetli kısmına… Filmin ilk özel gösteriminden sonra Le Guin, Gorō Miyazaki’ye dönüp o meşhur sözünü söylemişti:
“Evet, bu benim kitabım değil. Bu sizin filminiz. Ve güzel bir film.”
Fakat en sevdiğim yazarın filme dair anlatacakları elbette bununla sınırlı değildi. Le Guin, filmin ardından kaleme aldığı uzun değerlendirme yazısında filmin görsel işçiliğine, detaylarına ve atmosferine olan hayranlığını gizlememiş, hakkını teslim etmişti:
“Görsellik muazzamdı. Renkler harika, çizimler büyüleyiciydi. Mimari yapılar, manzaralar, gökyüzü ve deniz tasarımları tam anlamıyla büyüleyici bir detaycılıkla hazırlanmıştı.”
Ancak Le Guin, kendi evreninin temel taşı olan derin felsefenin filmde dönüştüğü yeri eleştirmekten de geri durmamıştı. Kitaplarındaki iyilik ve kötülük dengesinin filmde daha klasik bir aksiyon kalıbına sokulmasını şöyle özetliyordu:
“Benim kitaplarımda kötülük bir düşman olarak somutlaşmaz, dengenin bozulması olarak var olur. Filmde ise kötülük, yok edilmesi gereken bir kulede yaşayan bir ‘kötü adama’ dönüştürülmüş. Bu da hikayenin içsel derinliğini biraz yüzeyselleştirip klasik bir iyi-kötü savaşına kaydırmış. Benim dünyamda çözümler şiddetle veya bir kılıç darbesiyle gelmez, burada ise işler biraz aksiyon sinemasına devredilmiş.”
Le Guin, filmdeki şiddet tonuna ve hikayenin bu yönde akmasına dair kırgınlığını da açıkça dile getirmişti:
“Yerdeniz’deki mantık, sorunların kılıçla ya da güç gösterisiyle çözülmemesidir. Filmde kılıçların çekilmesi, ejderhaların ve çatışmaların bu kadar ön plana çıkması benim anlattığım felsefeden oldukça farklı bir yerde duruyor.”
Yine de tüm bu eleştirilerine rağmen Gorō’nun emeğine, stüdyonun yarattığı o muazzam atmosfere ve filmin kendi içindeki güzelliğine her zaman saygı duyduğunu belirtti.
Toparlarsam; Tales from Earthsea, Le Guin’in o derin kitap felsefesini tam anlamıyla perdeye taşıyamamış olabilir ama kendi içinde değerlendirdiğinizde sizi içine çeken, müziğiyle, ejderhalarıyla, karanlık tonuyla ve Le Guin’in o eşsiz evreninden ilham alan sahneleriyle akılda kalan çok özel bir Ghibli tecrübesi.
