Kitap incelemeleri konusunda kendimi hâlâ net bir amatör olarak görsem de, türün sıkı bir takipçisi olarak sıradaki yeni esere kayıtsız kalamadım. Sevgili yazar Batuhan Tunçdemir’in incelemem için bana ulaştırma nezaketinde bulunduğu Dördüncü Togan, ilk bakışta klasik bir fantastik macera gibi görünse de derinde Türk kültürü ve Türk mitolojisini işleyen nadir yapımlardan.
Fantastik edebiyat okurları olarak uzun zamandır batı mitolojilerinin, Kelt efsanelerinin ya da Anglosakson şablonlarının birbirini tekrar eden döngülerinden biraz yorulmuştuk. Ne zaman yeni bir yerli fantastik kurgu görsek, içimizde hep “Acaba bu sefer kendi topraklarımızın o puslu, gri ve zengin tarihini hakkıyla işleyen, yerel motifleri evrensel bir fantezi diliyle yoğuran bir eserle karşılaşacak mıyız?” sorusu uyanır. İşte tam bu arayışın ortasında, Batuhan Tunçdemir’in Kırmızı Kalem Edebiyat etiketli ilk romanı Dördüncü Togan, fantezi raflarındaki bu büyük boşluğu doldurmaya aday, son derece iddialı ve katmanlı bir epik fantezi olarak karşımıza çıkıyor.
390 sayfalık bu hacimli roman, bizi fantastik edebiyatın ezberlenmiş sınırlarının dışına davet ediyor. Orta Çağ Anadolu coğrafyasının sert iklimini, Selçuklu ve Doğu Roma (Bizans) esintilerinin politik entrikalarıyla birleştiren yazar; karanlık, mistik ve çatışma dolu bir dünyayı ilmek ilmek işliyor.
Tanıdık Ama Yepyeni Bir Evren
Dördüncü Togan’ın en büyük başarısı, siyah-beyaz bir “mutlak iyi ve mutlak kötü” savaşından ziyade, her biri kendi haklı sebeplerine, ideolojilerine ve çıkarlarına sahip fraksiyonlar üzerinden inşa ettiği dinamik dünyasıdır. Kitabın evreninde dengeleri elinde tutan üç ana güç odağı göze çarpıyor:
1. Bozkır Beyleri
Klasik fantezi kurgularındaki göçebe veya tek boyutlu “barbar” klişelerini tamamen yıkan bu fraksiyon, töreye, askeri disipline, liyakate ve sınırsız bozkırların sert kurallarına dayanıyor. Sınırları zorlayan dinamik yapılarıyla evrenin fiziksel ve askeri gücünü temsil eden Bozkır Beyleri, hayatta kalma mücadelesini sadece kaba kuvvetle değil, kendilerine has stratejik bir akılla yürütüyorlar.
2. Elakios Senatosu
Tarihsel Bizans’ın meşhur saray entrikalarını, koridor diplomasisini, bürokratik dehlizlerini ve gizli suikastlarını fantastik dünyaya taşıyan yapı. Gücü ellerinde tutmak için kılıçtan ziyade kelimeleri, ittifakları ve politik zekayı kullanıyorlar. Sınır boylarındaki askeri hareketliliğe karşı sarayın soğuk mermerleri arkasından dünyayı yönetmeye çalışan, yozlaşmış ama bir o kadar da zeki bir bürokratik mekanizmayı temsil ediyorlar.
3. Vael Marrus Hündarları ve Medreseleri
Kitabın şüphesiz en özgün ve üzerinde durulması gereken mistik unsuru. Batılı fantastik kurgulardaki parıldayan asa büyüleri veya klasik büyücü akademileri yerine; Doğu’nun medrese kültürü, tasavvufi disiplini ve batıni derinliğiyle harmanlanmış bir metafizik sistemi var karşımızda. Bu medreselerde öğrencilere fiziksel dünyayı bükmek değil, doğrudan “ruhlara hükmeden sözler” öğretiliyor. Dilin, sesin ve kelimelerin mistik birer silaha dönüştüğü bu büyü sistemi, esere entelektüel ve felsefi bir derinlik kazandırıyor.
Karanlığın Sabrı ve “Dördüncü” Togan Kehanetinin Anatomisi
Romanın felsefi ve tematik omurgası, eserin de ana mottosu olan şu derin cümle etrafında şekilleniyor:
“Bazı isimler unutulur. Bazılarıysa çağları bekler.”
Yazarın kurduğu dünyada “karanlık” alelade bir canavar ordusu ya da hemen saldırmak isteyen aceleci bir kötü figür değildir. Aksine, buradaki karanlık binlerce yıl sabretmeyi öğrenmiş, pusuda bekleyen, zamana yayılmış sinsi ve kozmik bir güçtür. Ruh yiyen kralların devrilmesinin üzerinden geçen binlerce yıllık barış ve unutuş döneminin ardından, Yakut Ormanı’nda dökülen kan ve Galaz Dağları’nda uyanan eski korku, bizi doğrudan kitabın ismine ve merkezindeki gizeme götürüyor: Dördüncü Togan. İsmindeki “Togan” (Türk mitolojisinde ve lehçelerinde doğan, yırtıcı kuş, şahin) vurgusu ve bunun başına gelen döngüsel “Dördüncü” sıfatı, anlatıya mitolojik bir derinlik katıyor. Bu isimlendirme okuyucuya kader, kaçınılmazlık ve özgür irade çatışmasını ciddi şekilde sorgulatıyor. Tanrıların dünyayı terk edip sürgüne gittiği, insanlığı kendi karanlığıyla ve seçimleriyle baş başa bıraktığı bu puslu evrende; Ankaların hüküm vakti yaklaşırken Dördüncü Togan bir kurtarıcı mı olacaktır, yoksa geçmiş üç Togan’ın yarım bıraktığı mirası tamamlayarak bu döngüyü tamamen yok edecek nihai bir yıkım mı getirecektir? Hikaye boyunca bu sorunun izini sürmek, kitabın en büyük sürükleyici gücünü oluşturuyor.
Edebi Üslup, Atmosfer ve Genel Değerlendirme
Batuhan Tunçdemir, ilk romanı olmasına rağmen oldukça olgun, atmosfer yaratma gücü yüksek, acele etmeyen ve ağırbaşlı bir dil tercih etmiş. Kitapta seçilen arkaik terimler, unvanlar, coğrafi isimler ve mekan tasvirleri birbirini o kadar organik bir şekilde besliyor ki, okuyucu kendini bir süre sonra o puslu, soğuk ve tehlikeli Orta Çağ atmosferinin içinde buluyor.
Karakterlerin ahlaki olarak gri alanlarda gezinmesi, politik manevraların havada uçuşması ve mistik altyapının tutarlılığı, Dördüncü Togan‘ı salt bir macera/aksiyon romanı olmaktan çıkarıp üzerine uzun uzun düşünülecek katmanlı bir epik fanteziye dönüştürüyor. Eğer masaüstü rol yapma oyunlarında (FRP) yerel motiflerle süslü, entrika dozu yüksek, ahlaki sınırların flulaştığı ve karanlık fantezi atmosferine sahip dünyaları keşfetmeyi seviyorsanız; kütüphanenizde bu yerli esere kesinlikle yer açmalısınız. Türk fantastik edebiyatının bu tarz cesur, ayakları yere basan, tarihi ve kültürel mirasımızdan beslenen özgün adımlarla büyümesi umut verici.
