Jim Jarmusch’un 2013 yapımı Only Lovers Left Alive filmi, sinemasal anlatı kalıplarını bir kenara bırakıp tamamen atmosfere, stile ve müzikaliteye yaslanan bir iş. Filmi izledikten sonra geriye kalan şey, sıkı örülmüş bir hikâye ya da katmanlı karakter gelişimleri değil; tam aksine, bu iki sığ ama son derece “havalı” figürün dolaştığı paslı evrenin bıraktığı iz oluyor.
1. Kemiksiz Hikâye ve Sığ Karakterler
Filmin senaryosu neredeyse yok denecek kadar zayıf. Yüzyıllardır yaşayan iki vampirin (Adam ve Eve) Detroit ile Tanca arasında mekik dokumasından, gece sürüşlerinden, plak dinlemekten, kan tedarik etmekten ve araya giren tek tük yan karakter krizlerinden (Ava’nın geliştiği kısa kaos gibi) ibaret düz bir akışı var. Ortada büyük bir çatışma, tırmanan bir gerilim ya da dramatik bir kırılma noktası yok.
Karakterler de psikolojik derinlikten ziyade birer tavır üzerine kurulu. Adam, her şeyden bıkmış misantropik müzisyen; Eve ise her şeye yetişen, bilge ama mesafeli partner. İç dünyaları ya da geçmişteki travmaları derinlemesine incelenmiyor; onlar sadece bu kimliğin estetiğini sırtlıyorlar. Fakat tam da bu yüzden havalılar. Konuşma tarzları, müzik zevkleri, ellerindeki nostaljik eşyalar ve hayata karşı takındıkları nihilist üstten bakış, karakterleri derinlikli olmasalar bile son derece cazip kılıyor.
2. Kusursuz Atmosfer ve Mekân Tasarımı
Filmi izlenebilir ve akılda kalıcı kılan asıl şey, Jarmusch’un kurduğu benzersiz dünya. Hikâyenin ve karakterlerin eksik kaldığı yerleri, filmin ezici bir üstünlükle kurduğu atmosfer dolduruyor.
- Detroit: Sanayi devriminin çöküşünü, terk edilmiş binaları, pası ve çürümeyi simgeleyen gotik bir endüstriyel mezarlık. Adam’ın tıkış tıkış evi, analog ekipmanları ve karanlık odası bu çürümenin merkezi.
- Tanca: Detroit’in zıttı olarak beyazın, tozun, zamansızlığın ve bohem sükûnetin mekânı.
Jarmusch, bu iki şehri sıradan birer arka plan olarak değil, filmin ana omurgası olarak kullanıyor. Gündüzün tehditkâr parlaklığı ile gecenin sığınak niteliğindeki karanlığı arasındaki kontrast, filmin temposunu belirleyen yegane unsur.
3. Müzik ve Kültürel Referanslar
Sqürl’ün imzasını taşıyan hipnotik, gitar odaklı müzikler filmin ritmini sırtlayan en büyük güç. Adam’ın yeraltında ürettiği o kasvetli tonlar, Detroit’in sokaklarıyla birebir örtüşüyor.
Aynı şekilde filmin genelinde daldan dala atlayan edebi, tarihi ve müziksel referanslar (Tesla’ya atıflar, Shakespeare tartışmaları, eski müzisyen dostlar) hikâyenin basitliğini maskelemek için bilinçli olarak kullanılan stilize unsurlar. Film, derin bir felsefi alt metin vadetmiyor; daha çok kültürel bir nostalji koleksiyonu gibi işliyor.
Sonuç
Only Lovers Left Alive, geleneksel sinema kalıplarıyla yaklaşıldığında temposu düşük, olay örgüsü zayıf ve karakterleri tek boyutlu kalabilen bir yapım. Ancak beklentiyi doğru kurup, hikâyenin zayıflığını ve karakterlerin sığlığını kabul ettiğinizde; sunduğu o karanlık estetik, müzikal daldan kopuşlar ve kusursuz atmosfer, filmi sonuna kadar taşıyor.
