Çizgi Roman Haberleri

Fritz the Cat ve Mr. Natural

fritz-the-cat

Malumunuz, çizgi roman çocuklar için üretilmemiştir ama çocuklardan ilgi gördükçe çocuksulaştırılmış, ahlaki ve pedagojik bir denetimle endüstriyel kodları belirlenmiş bir mecraya dönüştürülmüştür. Hal bu olunca, yani çizgi romanlar çok sattıkça, kârlı bir sanayi koluna dönüştükçe, yetişkinlere, edebiyata ve sanata yönelik içerikten yıl be yıl uzaklaşmıştır.

1950’lerde Amerika’da belirlenen yayıncılık kurallarına göre örneğin çıplak bir kadın çizmek, küfürlü konuşmak, kanunun suç saydığı edimleri olumlu ya da olumsuz resmetmek, hükümetleri, orduyu, eğitim sistemini, aileyi eleştirmek yasaktır. Çizgi romanların iyi ya da kötü arasında, iyinin kötüyü alt etmesiyle sonuçlanacak biçimde hikâyeleştirilmesi yeterlidir. İyilik ve kötülüğün ne olduğunun tartışılması tehlikelidir. Çizgi roman, her zaman, net, basit ve kolay anlaşılır olmalıdır vs. Herhangi bir sanat ürününü endüstriyel kodlarla üretmeye kalkarsanız, yazarın veya çizerin kim olduğu önemsizleşir. Sanatçılar değişebilir, aslolan dizinin devamlılığı ve marka değeridir.

Böylesi bir tabloda üretici olduğunuzu, kendi hikâyelerinizi anlatmak istediğinizi düşünün. Çocuksulaştırılmış, sınırları belirlenmiş kahramanlardan oluşan bir yayın dünyasının içindesiniz. Çok sıkı bir sansür var, o sansürü belirleyen büyük firmalar yayın dağıtım ağlarını da kontrol ediyorlar. Hikâyenizin içeriği daha en baştan kabul görmüyor, görse bile vitrine çıkamıyor, dağıtılamıyor, dağıtılamadığı için satamıyor ve telif geliri elde edemiyor. El fatiha!

r-crumb

1960’lı yıllarda pek çok çizgi romancı bu çıkışsızlıktan şikâyetçiydi, alternatif mecralar oluşturmaya çalışıyordu. Bir on yıl içinde bunu başardılar da! Çok şükür başardılar da çizgi roman yeniden sanata ve edebiyata göz kırpar oldu o tarihten sonra…Underground Comics denilen akımın dünya çapında şöhret kazanmış ismi Robert Crumb tam da o yıllarda çizgi romana başladı. Sadece bizim çizerlerimizi değil her kültürden çizgi romancıları, karikatüristleri yarım asırdır etkileyen bir ustadan söz ediyorum. Flaneur, underground çizgi romanın sembollerinden olan iki Crumb tiplemesinin Fritz the Cat ve Mr.Natural’in serüvenlerinden oluşan iki ayrı albüm yayımladı. O vesileyle yazıyorum bunları.

Hazır, 1960’lardan, yeraltı sanatlarından söz etmişken, yazıyı Fritz ile bağlayalım isterim. Çünkü bu sarkastik kedinin ortaya çıkışı ve sonlanışı, underground çizgi roman üretiminin trajikomik nitelikli tipik hikâyelerinden birini içeriyor.

fritz

Crumb, 1943 doğumlu, kalabalık ve epeyce sorunlu bir ailede büyüyor. Sonradan uyuşturucu nedeniyle hayatını kaybedecek olan erkek kardeşiyle birlikte amatörce çizgi romanlar yapıyorlar. Fritz adlı kedinin ilk çizimlerine henüz on altı yaşındayken başlıyor. Çeşitli söyleşilerinde farklı biçimlerde hatırlasa da anlaşıldığı kadarıyla altı yıl kadar aralıkla bu tiplemenin hikâyelerini çiziyor. 1965’te, Harvey Kurtzman’ın editörlüğünde çıkan Help için çizerek Fritz’i gün yüzüne çıkarıyor. Sonrası epey karışık. Kardeşi ölüyor, genç yaşta evleniyor, LSD kullanmaya başlıyor ve neyi-nasıl yaptığını hatırlamadan yaşadığı, mutsuz ve bulanık bir evreye giriyor. Ailesinden uzaklaşma telaşı, yalnızlığı, anarşist akımlarla yaşadığı uyumsuzluk, maddi sıkıntılar, mutsuz evliliği, hepsi peşi sıra geliyor. Gel gör ki, aynı hayhuy içinde, Fritz, underground âlemde popülerlik kazanıyor ve animasyona uyarlanıyor. Kazandığı para ona iyi gelse de Crumb filmden hoşlanmıyor, karısı ondan habersiz, para için ikinci filme de izin veriyor, sonra zaten boşanıyorlar. İlginç olan şu, Crumb, kendisi için hayati bir gerekçeyle, mutsuz evliğini, uyuşturucuya bulaşarak ölüme yaklaştığı günleri veya karısıyla paylaşmak istemediği telif gelirini düşünerek olabilir, Fritz’i çizmeyi bırakıyor.

Burası biraz teferruat istiyor. Crumb, piyasanın işleyişi nedeniyle düzenli ve iyi bir gelire sahip bir çizer değil o yıllarda. Güçlü çizgisine, parlak zekâsına rağmen anakım çizgi roman dergileri için çalışmıyor. İşadamlarını, ticari ürünleri, kapitalist ahlakı, piyasa etiğini hiç bir zaman kabullenmiyor ama gel gör ki geçim sıkıntısıyla paraya ihtiyacı var. Böyle bir durumda bile, markaya dönüşecek, altın yumurtlayan tavuğunu, haşarı kedisini umursamıyor ve onu mezara gömer gibi sönümlendiriyor. Crumb, sadece bu kararıyla bile büyük bir sanatçı.

MrNatural

Fritz’le ne yapmıştı? Hafif bohem ve beat, pozcu ve palavracı, haz düşkünü, güvenilmez, sözde şair, saplantılı, bencil, müptela bir kediyi kendine kahraman olarak seçmişti. Yayımlandığı dönem için ilginçliği şuydu: hakim mizahın aksine diyelim, çizgiler ve tiplemeler komik çizilmekte birlikte, anlatının dili söz komiği değildi; sakindi, gerçekçiydi, bağlamsız sayıklamalar, tekrarlar, klişe sözler, gençlik altkültürünü iyi tanımlayan ifadeler, akıl yürütmeler içeriyordu. Sokağı, mahremi, bekâr evini ilk kez birisi başka bir gözle anlatıyordu. Bütün tiplemeler bir gösteri olarak mutsuzdu, çabuk sıkılıyor, devrimci tiradlar atıyor, ot tüttürüyor, muhafazakârlara küfrediyor, kolay savruluyor, tutarsız davranışlarda bulunuyordu. Kamerası ilginçti, aynı açıyı kullanarak sayısız kare çiziyor, herkesin kıpırdamadan, birbirini dinlemeden, uzun uzun nasıl gevezelik ettiğini neşeli bir havada güzel resmediyordu. Fritz the Cat, 68 öncesini ve sonrasını, öğrencileri, gençleri, şehrin kenarlarını, hava kararınca yaşananları anlatan bir yirminci yüzyıl klasiğidir, kaçırmayın.

Yazan: Levent Cantek

Bu yazı Radikal’de yayınlanmıştır.

KÜNYE

Fritz The Cat

Adının sonuna ünlem koymamak mümkün değildir! Flaneur, efsanevi Amerikalı çizer Robert Crumb’ın başyapıtı olan aşırı dışadönük Kedi Fritz’in maceralarını tedirginlikle sunar!

fritz-the-cat-kapak1950’lerde tanık olunmaya başlanan ve 70’lerde artık yaşayan bir efsaneye dönüşmüş bulunan Robert Crumb’ın Fritz’inin evreni onun eleştirel ve patlama halindeki patilerinin altında aktıkça Crumb olmanın ve Crumb okuru olmanın anlamları da kendini açar.

Crumb’ın, 1965-1972 yılları arasında, kendi kedisi Fred’den esinlenerek çizmeye başladığı Fritz The Cat karakteri, kendi hayallerini, hayal kırıklıklarını ve dünyaya karşı olan isyanını kustuğu ve kendisinin de bir alegorisi olduğu için, Fritz de bir marjinaldir. (Kitapta, Çevirmen Notları’ndan)

Marjinal ama sadece marj’a ait değil! Underground çizgi romanın, hippi kültürünün, beat kuşağının hem görünmesinde hem de kendisine yönelik eleştirel bir çizgi tutturabilmesind e gösterdiği deha Crumb’ı kuşağının ve kuşaklarının ötesine taşıyor. Fritz’in kendisi ise, kendisini Crumb’ın biyografik öğelerinden hayali bir kedinin hakiki yaşam öyküsüne, döneminin reel politik olaylarından, direniş hareketlerinden cinsel özgürleşmeye… olay örgüsünde son derece ustaca kurulmuş bir “saçmalığın” sağlamlaştırdığı akıcılığa taşıyor.

Ve Kedi Fritz, öğretici bir fabl olmaktan daha iyisini yapıyor: Bildiklerinizi unutturuyor!

Flaneur Comics, okurunu, tekinsiz, her an vazgeçilebilecek , ateşe verilebilecek bir hayatı, vatanseverliğin de vatansızlığın da ti’ye alınabildiği, flörtün yatakta da midede de son bulabileceği, şiddet ve şefkat dolu, sorgulama ve macera dolu bir dünyaya davet ediyor… çünkü Crumb’ın tahayyül dünyasında dönemin çizgi romanının, polisiye edebiyatının, casus ve romans filmlerinin stereotype figürlerinin hepsinin kendine yer bulabilmesinin ötesinde, Crumb’ın yaşamın düşmanı biçiminde işaretlediği tehlikeler başka yerlerden gelmektedir: Tabulardan, konformizmden, polis şiddetinden, güvenlik devletinin denetim toplumundan, sosyal güvenlikten, çalışma zorunluluğundan…

Fritz The Cat, art craft özel kâğıda exlibrisli 777 adet ve ilk 50 exlibris Robert Crumb tarafından imzalanmış ve numaralandırılmış olarak Türkiyeli çizgi roman okuyucusu ile buluştu.
Fritz the Cat / Kedi Fritz by Robert CRUMB

Çeviri: Tunç Pekmen
Editör: Servet İnandı
Grafik: Cem Murat Yılmaz

104 sayfa, 110 gr. Ivory kâğıda, 21×26.5 cm, 777 sınırlı özel baskı

Mr. Natural

mr-natural-kapakO bir lider. Bir guru. Bir kanaat önderi. Bir dolandırıcı. Bir sapık. Bir illüzyon. Kendisinin takipçilerinden değil. O yıkıma ve yıkmaya yazgılı. Bir ironi yumağı. Bir öfke patlaması. Spiritüel bir varlık. O bir ölümsüz. Konformizmin düşmanı bir konformist. Bir yalancı. Küçük burjuva hayatı için bir tehlike. Bir hakikat ehli. O bir şeytan. Yani o bir insan. O, Mr. Natural!

Robert Crumb’ın 1960’ların ortalarında yarattığı Mr. Natural, o zamandan beri ahlâki duruşu son derece sorgulanabilir bir ihtiyar olarak mülkiyetler dünyası ile ruhani dünya arasında gidip geliyor ve her iki dünyayı da dumura uğratıyor. Sinsi ve sivri dilli ihtiyarımız, Flakey özelinde hepimizin yaşantısına karışıyor, politik ve dini liderliğin olası handikaplarını, yalanlarını, dilin kafa karıştırıcı gücünün yön verdiği kanaatlerimizin gerçekliğini sorgulatıyor. Bunun yanında gerçekten de keramet gösterip, belki kendinin bile kühnüne ermediği bir telden konuşuyor. Mr. Natural bu açıdan bakıldığında çizgi roman tarihinin en büyük anti-kahramanlar ındandır.

Crumb hikâyelemesinin akli limitleri zorlayan özgürlüğü ve özgünlüğü ile nereye gideceği ve neyi yok edeceği belli olmayan finallerin adamı Mr. Natural, Flaneur Comics etiketiyle Türkçe’de. Dahası, meraklılarına, Mr. Natural’ın bu özel baskısı, art craft özel kâğıda exlibrisli 777 adet ve ilk 50 exlibris Robert Crumb tarafından imzalanmış ve numaralandırılmı ş olarak sunulmakta. Bu heyecan verici buluşma kaçırılmamalı.
Mr. Natural by Robert Crumb

Çeviri: Tunç Pekmen
Editör: Servet İnandı
Grafik: Cem Murat Yılmaz

128 sayfa, 110 gr. Ivory kâğıda, 21×26.5 cm, 777 sınırlı özel baskı

İlginizi Çekebilir  Ms. Marvel, Black Panther ve Champions Okurları İçin Ödüllü Yazı Yarışması Başladı

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu